Svemirski teleskop Habl radi više od tri decenije i nastavlja da oblikuje naše fundamentalno razumevanje svemira. Nova slika magline Rak, koju je snimio 2024. godine, upoređena sa njegovim prethodnim posmatranjima i posmatranjima drugih teleskopa omogućava astronomima da prate kako se ostatak supernove širi i razvija tokom vremena.
Ovo najnovije Hablovo posmatranje se nadovezuje na tradiciju dugu gotovo hiljadu godina. Još 1054. godine kineski astronomi su zabeležili pojavu izuzetno sjajne nove zvezde, vidljive čak i danju tokom više nedelja. Danas znamo da je reč o eksploziji koja je stvorila Rakovu maglinu, udaljenu oko 6.500 svetlosnih godina u sazvežđu Bika, a koja i dalje evoluira.
Gotovo četvrt veka nakon svojih prvih detaljnih snimaka ovog objekta, Habl se ponovo vraća ovoj drevnoj eksploziji, beležeći njeno kontinuirano širenje i transformaciju.
Rad koji detaljno opisuje pogled na posledice supernove i kako se ona razvijala tokom Hablovog radnog veka je objavljen u časopisu „Astrofizički žurnal”.
Ostatak supernove je otkriven sredinom 18. veka, a pedesetih godina prošlog veka Edvin Habl je bio među nekoliko astronoma koji su uočili blisku korelaciju između kineskih astronomskih zapisa i položaja Rakove magline. Otkriće da srce Raka sadrži pulsar, brzo rotirajuću neutronsku zvezdu, koja pokreće širenje magline konačno je uskladilo moderna posmatranja i drevne zapise.
Na svojoj novoj slici magline, Habl je zabeležio detalje njene filamentarne strukture i njihovo pomeranje ka spolja tokom proteklih 25 godina, brzinom od 5,5 miliona kilometara na sat.
Razlike u bojama između snimaka iz 1999. i 2024. godine odražavaju promenu temperature, gustine i hemijskog sastava gasa. Zanimljivo je da su se filamenti na obodu magline pomerili više nego oni bliže centru, ali ne tako što su se istezali, već kao celina pomerajući se ka spolja.
Ovakvo ponašanje posledica je pulsarske prirode Rakove magline, čije širenje pokreće sinhrotronsko zračenje nastalo u interakciji između snažnog magnetnog polja pulsara i okolnog materijala. Kod mnogih drugih ostataka supernova udarni talasi početne eksplozije raznose i oblikuju okolni gas koji je zvezda ranije izbacila.
Nova Hablova posmatranja, veće rezolucije nego ikada pre pružaju i uvid u trodimenzionalnu strukturu magline. Senke pojedinih filamenata se mogu videti na difuznom sinhrotronskom zračenju u njenoj unutrašnjosti. Neki od najsjajnijih filamenata ne bacaju senke, što ukazuje da se nalaze na njenoj udaljenijoj strani.
Prava vrednost ovih posmatranja tek dolazi do izražaja u kombinaciji sa drugim savremenim podacima, prikupljenim na različitim talasnim dužinama. Takva poređenja daju sveobuhvatniju sliku o dugotrajnim posledicama jedne davne supernove, vekovima nakon što su se drevni posmatrači čudili neobičnoj zvezdi koja je sijala na dnevnom nebu.
Izvor: NASA- Hubble Home
| SVE JE FIZIKA Miša Bracić |
 |