Kao deo događaja „Prvi pogled” opservatorije Vera C. Rubin, održanog u junu 2025. godine, posmatrano je na hiljade asteroida u Sunčevom sistemu. Među njima je oko 1900 objekata koji nikada ranije nisu bili registrovani. Posebnu pažnju privuklo je 19 asteroida sa ultrabrzom rotacijom, od kojih jedan, veći od 500 metara u prečniku, ima najbržu rotaciju ikada zabeleženu za asteroid te veličine.

Studija se zasniva na podacima prikupljenim tokom deset sati posmatranja, raspoređenih u sedam noći tokom aprila i maja 2025. godine, u ranoj fazi puštanja u rad opservatorije Rubin. Reč je o prvom objavljenom recenziranom naučnom radu koji koristi podatke sa projekta Legacy Survey of Space and Time (LSST), realizovanog pomoću najveće digitalne kamere na svetu.

Asteroidi u Sunčevom sistemu rotiraju vrlo različitim brzinama. Te brzine nose važne informacije o uslovima njihovog nastanka pre više milijardi godina, ali i o njihovom unutrašnjem sastavu i evoluciji. Brza rotacija asteroida može biti posledica sudara sa drugim objektom, koji mu je preneo dodatni ugaoni moment.

Da bi se asteroid sa velikom brzinom rotacije održao u jednom komadu, mora posedovati dovoljnu unutrašnju čvrstoću. Za većinu asteroida u glavnom asteroidnom pojasu, granica stabilne rotacije iznosi oko 2,2 sata. Asteroidi koji se okreću brže od te granice mogu ostati stabilni samo ako imaju čvršću, kohezivniju strukturu. Što je brzina rotacije veća i što je asteroid masivniji, to materijal od kog je sastavljen mora biti tvrđi.

U studiji je predstavljeno 76 asteroida sa pouzdano određenim periodima rotacije. Među njima je 16 superbrzih rotatora sa periodima između 13 minuta i 2,2 sata, kao i tri ultrabrza rotatora sa periodima kraćim od pet minuta.

Svi identifikovani brzi rotatori imaju prečnik veći od približno 90 metara. Najbrže rotirajući asteroid glavnog pojasa, označen kao 2025 MN45, ima prečnik od oko 710 metara i period rotacije od svega 1,88 minuta. Ova kombinacija čini ga najbrže rotirajućim poznatim asteroidom prečnika većeg od 500 metara.

„Jasno je da ovaj asteroid mora biti napravljen od materijala veoma velike čvrstoće kako bi se održao u jednom komadu dok se tako brzo okreće”, izjavila je Sara Grinstrit, vođa studije, asistentkinja astronoma u NSF NOIRLab-u i rukovodilac radne grupe za objekte blizu Zemlje i međuzvezdane objekte u okviru Saradnje za nauku o solarnom sistemu opservatorije Rubin. „Naši proračuni pokazuju da bi mu bila potrebna kohezivna čvrstoća uporediva sa čvrstim stenama. Ovo je iznenađujuće, jer se veruje da je većina asteroida takozvane gomile ruševina — skupovi manjih kamenih fragmenata i otpadaka koji su se spojili gravitacijom tokom formiranja Sunčevog sistema ili kasnijih sudara.”

Većina do sada poznatih brzorotirajućih asteroida pripada populaciji objekata blizu Zemlje (NEO), koji kruže oko Sunca u orbitama bliskim Zemljinoj. Manji broj takvih objekata ranije je identifikovan i u glavnom asteroidnom pojasu (MBA), između orbita Marsa i Jupitera.

Novoidentifikovani brzi rotatori, sa jednim izuzetkom, nalaze se upravo u glavnom asteroidnom pojasu, a neki čak i neposredno iza njegove spoljne ivice. Samo jedan od njih pripada populaciji NEO.

Očekuje se da će opservatorija Rubin tokom svog desetogodišnjeg LSST istraživanja otkriti još veći broj ovakvih ekstremnih objekata, dodatno proširujući naše razumevanje fizičkih osobina malih tela Sunčevog sistema.

Ovi rezultati predstavljeni su u radu „Fotometrijske svetlosne krive, periodi rotacije i boje za prva otkrića asteroida u opservatoriji Vera C. Rubin” (“Lightcurves, rotation periods, and colors for Vera C. Rubin Observatory’s first asteroid discoveries”), objavljenom u časopisu The Astrophysical Journal Letters.

Izvor: https://rubinobservatory.org/news/rubin-record-breaking-asteroid-pre-survey

SVE JE FIZIKA Miša Bracić